سيستم‌هاي هزينه‌يابي از ديدگاه قیمت‌گذاری

 

صرف‌نظر از نحوه برخورد حسابداري صنعتي با صنايع مختلف و شيوه‌هاي تعيين قيمت تمام‌شده در هر یک از آن‌ها، هزينه‌يابي از ديدگاه قیمت‌گذاری به سه روش انجام مي‌شود.

 

هزينه‌يابي واقعي

در اين سيستم، هزینه‌های واقعي ثبت‌شده در حساب‌های یک سازمان در پايان دوره به‌عنوان اطلاعات‌پایه مورداستفاده قرارگرفته و اين هزينه‌ها بر مبناي عوامل مقداري كل توليد بين محصولات و خدمات مختلف سرشكن مي‌شوند.

از آنجائی که در اين نوع هزينه‌يابي كلاً از ارقام واقعي استفاده مي‌شود، لذا شناخت انحرافات مواد مستقيم، دستمزد مستقيم و سربار ساخت و تخصيص اين انحرافات به مراكز مسئوليت امكان‌پذير نيست و همچنين چون هزينه‌ها به ترتيب زمان وقوع گردآوري مي‌شوند محاسبه بهاي تمام‌شده تا زمانی که عمليات ساخت به پايان نرسيده و يا خدمات ارائه نگرديده‌اند امكان‌پذير نیست.

 

هزينه‌يابي نرمال

اين نوع هزينه‌يابي بيانگر هزينه‌يابي واقعي براي بهاي اوليه و هزينه‌يابي جذبي براي سربار است و يا به‌عبارت‌دیگر در هزينه‌يابي نرمال نرخ مواد مستقيم و دستمزد مستقيم واقعي اما سربار برآوردی است.

 

هزينه‌يابي استاندارد

در اين سيستم اصل بر به‌کارگیری اطلاعات دقيق مقداري (كمي) مبتني بر استانداردهاي فني و سپس اعمال نرخ‌ها يا مبالغ پیش‌بینی‌شده جهت محاسبه بهاء تمام‌شده است.

در هزينه‌يابي استاندارد به نحوي عمل می‌شود كه بامطالعه علمي و دقيق، استانداردهاي كمّي با توجه به اصول مهندسي مشخص مي‌سازد اين استانداردها عبارت‌اند از:

- استاندارد ميزان مصرف منابع در هر يك از محصولات

- استاندارد زمان توليد هر يك از محصولات با توجه به فرايندهاي توليد هر يك از آن‌ها

- اندازه‌گیری ظرفيت‌هاي توليدي

در اين روش عوامل قيمت تمام‌شده بر مبناي آنچه بايد باشد محاسبه مي‌شود نه آنچه اتفاق افتاده است.

در هزينه‌يابي واقعي به اطلاعات مقداري چندان توجهي نمي‌شود و عموماً مصارف واقعي عوامل هزينه بدون توجه به آنچه بايد باشد، ملاك تعيين هزينه‌ها در محصول قرار مي‌گيرد، ولي در هزينه‌يابي استاندارد با مقايسه آنچه بايد باشد و اطلاعات واقعي كه اتفاق افتاده است انواع انحرافات و مغایرت‌ها تعيين و محاسبه مي‌گردد.

هزينه‌يابي استاندارد، هدف يا حد مطلوبي است كه با كاربرد بهينه مواد، نيروي كار و ماشين‌آلات به دست مي‌آيد و هر نوع انحراف از اين هدف براي علت‌يابي تجزیه‌وتحلیل مي‌شود تا جهت رفع نقص و انحرافات حاصل‌شده اقدامات لازم صورت گيرد.